روند خود ایمنی
در کنار تحقیقاتی که بر روی اثر ژنتیک و عوامل محیطی در ایجاد بیماری ام اس انجام می گردد، بسیاری از تحقیقات دانشمندان در حال حاضر بر روی سیستم ایمنی بدن و کشف اختلالاتی که در این سیستم ایجاد می شود، متمرکز شده است. هدف نهایی چنین تحقیقاتی، پیدا کردن راههایی است که فقط آن قسمتهایی از سیستم. ایمنی بدن که باعث تخریب میلین می شود را سرکوب نماید. راههای زیادی هم اکنون وجود دارد که کل سیستم ایمنی را از کار می اندازد و سرکوب می کند اما چنین روشهایی باعث می گردد که شخص مستعد ابتلاء به انواع عفونتها و سرطانها گردد. بنابراین، دانشمندان در حال حاضر به دنبال پیدا کردن راههایی هستند که فقط بعضی از قسمتهای سیستم ایمنی را از کار بیندازد بطوریکه اکثر قسمتهای این سیستم، دست نخورده و سالم باقی بماند.
یکی از مسایلی که دانشمندان بر روی آن تمرکز نموده اند پیدا کردن علت چگونگی عبور سلولهای ایمنی از سد خونی مغزی می باشد. در پروژه ای که در دانشگاه یئل (Yale) در آمریکا تحت بررسی است، دانشمندان در حال مطالعه بر روی چگونگی فشرده شدن تی سل ها و عبور آنها از عروق خونی و مهاجرت به مغز می باشند. محققین معتقدند که بعضی تی سل ها بصورت تجمعی در دیواره عروق جمع شده و به آن می چسبند. تحت بعضی شرایط، آنزیمهایی به نام پروتئاز فعال شده، دیواره عروق را می شکند و اجازه می دهند که تی سل ها وارد سیستم عصبی شوند. دانشمندان در تلاش هستند که بفهمند چه شرایطی باعث فعال شدن این فرآیند می شود و امیداورند که این تحقیق به پیدا شدن روشهای جدیدی برای پیشگیری و کنترل بیماری ام اس منجر شود.
در تحقیقات دیگری که در این رابطه انجام می شود از اسپکتروسکوپی مغناطیسی برای تجزیه مواد شیمیایی بافتهای بدن استفاده می گردد. با استفاده از این روش جدید، نشانه هایی به دست آمده که علت اینکه بعضی از سیستم های ایمنی بدن بیماران بطور مداوم به میلین حمله می کنند را نشان می دهد. بطور خاص، میلینی که هنوز به آن حمله نشده است و یبا میکروسکوپهای معمولی به نظر سالم و دست نخورده می آید ممکن است اگر با میکروسکوپهای پیشرفته و روشهای مغناطیسی مورد ارزیابی قرار بگیرد دارای نشانه هایی از غیر طبیعی بودن باشد. دانشمندان چنین پیشنهاد می دهند که شاید این اختلالات خیلی کوچکی که در میلین ها ایجاد می شود مسئول حملا تدایمی به آنها باشد که منجر به ایجاد نوع پیشرفته بیماری ام اس می گردد. تحقیقات بیشتری در حال انجام می باشد تا مشخص نماید که آیا این نظریه واقعاً درست می باشد یا خیر.
تحقیقات بر روی علایم بیماری
از آنجایی که دانشمندان بطور کلی عقیده دارند که حملات خود ایمنی به میلین ها باعث بروز بیماری ام اس می گردد، بسیاری از محققین در تلاش هستند که کشف کنند که چگونه حمله به میلین در افراد مختلف باعث بوجود آمدن علایم و مشکلات متفاوتی می شود. یک تیم از دانشمندان به سرپرستی دکتر سارا آبرومسون (Sara Abromson) در دانشکده پزشکی دانشگاه هاروارد کشف کرده اند که بعضی از انواع تی سل ها در موش ها به میلین در قسمتهای پایین تر مغز حمله می کند و باعث مشکلات خاص آن مناطق می شود. هدف تی سل های دیگر، قسمتهای دیگر مغز می باشد و بنابراین آنها نیز سبب مشکلات آن مناطق می گردند. دکتر آبرومسون و همکارانش در حال تلاش بر روی این موضوع هستند که آیا بعضی از مواد شیمیایی در قسمتهای مختلفی از مغز وجود دارد که باعث جذب و کشیده شدن بعضی از تی سل های خاص به سمت خودشان بشوند یا خیر.
در تحقیق دیگری که به نام پروژه آسیب ام اس معروف می باشد و در کلینیک مایو در مینه سوتای آمریکا در حال انجام است علت اینکه چرا در افراد مختلف، بیماری ام اس باعث علایم متفاوتی می شود جستجو می گردد. دانشمندان بر روی نمونه هایی از پلاک ها یا ضایعات ام اس که از بافتهای کوچکی از مغز بیماران به دست می آید تحقیق می کند. این نمونه برداری (بیوپسی) از مغز را سپی به آزمایشگاه می فرستند تا بر روی آن بررسی های لازم بعمل آید.
یافته های اولیه از این آزمایشها نشان می دهد که ضایعات یا پلاک های ام اس که از بیماران مختلف به دست آمده است دارای الگوهای متفاوتی از، از بین رفتن میلین می باشد و سطوح مختلفی از فعالیت پروتئین ها و سلولهای ایمنی در آنها دیده می شود. دکتر کلودیالوچینتی (Claudia Luochinneti) که سرپرستی این گروه تحقیقاتی را عهده دار می باشد، در این مورد چنین اظهار می دارد: “یافته هایی که تاکنون در این آزمایشات به دست آورده ایم نشان می دهد که ممکن است چندین نوع مختلف ام اس وجود داشته باشد و این انواع مختلف نیز ممکن است بعلت سلولهای ایمنی متفاوتی ایجاد شده باشند. ام اس ممکن است سندرومی از چندین بیماری مختلف باشد”.
یک تیم تحقیقاتی به سرپرستی دکتر سانتوچیو (Sanntuccio) در میلان ایتالیا مشغول تحقیق بر روی پلاکهای ام اس هستند و کشف کرده اند که بیماران مبتلا به ام اس نوع پیشرونده-اولیه دارای پلاکهای کمتری هستند اما آکسون سلولهای عصبی آنها نسبت به افرادی که به ام اس نوع پیشرونده-ثانویه مبتلا هستند آسیب بیشتری دیده است. بعلاوه آنها کشف کرده اند که بیمارانی که دارای آسیبهای بیشتری در قسمت گردنی نخاع هستند دچار ناتوانی های شدیدتری نسبت به کسانی که در قسمتهای دیگری دچار ضایعه هستند می باشند. چنین یافته هایی می تواند در مورد بعضی از انواع بیماری ام اس منجر به پیشرفتهایی در امر تشخیص و درمان شود.
تحقیق جدید دیگری که بر روی صدمات عصبی صورت گرفته است بر روی اثرات تخریب تمام آکسون و علایمی که این تخریب ایجاد می کند و نیز بر روی پیشرفت بیماری در طولانی مدت متمرکز شده است. برای مثال، امروزه تصور می شود که بیشتر ناتوانی های غیر قابل برگشتی که در بیماران مبتلا به ام اس دیده می شود ممکن است به علت صدماتی باشد که به آکسونها وارد می آید، زیرا آکسونها بطور طبیعی قارد نیستند که خود را تأمین نمایند اما میلین ها گاهی اوقات تأمین می شوند. بنابراین آکسونهای آسیب دیده تقریباً همیشه صدمه دیده باقی می مانند اما میلین ها شانس این را دارند ک خودشان را ترمیم کنند.

تحقیق در مورد درمانهای جدید
همچنان که پزشکان اطلاعاتی بیشتری در مورد مواد شیمیایی موجود در بدن، سلولهای ایمنی و سایر عواملی که در ایجاد بیماری ام اس اهمیت دارند بدست می آورند، این یافته ها باعث می شود که درهای تازه ای به سمت درمانهای جدید و نیز پیشگیری از بیماری باز شود. یکی از قسمتهای اصلی در امر تحقیق برای کشف درمانهای تازه، انجام آزمایش بر روی داروهای جدید می باشد.
در ابتدا، محققین داروهای جدید را در آزمایشگاه بوجود می آورند و برای اینکه اثر آنها و بی خطری شان را مشخص نمایند آنها را بر روی حیوانات آزمایشگاهی امتحان می کنند. وقتی یک دارو توانست که آن مرحله را با موفقیت طی نماید، پزشکان شروع به آزمایش آن بر روی انسانها می کنند. اکثر این تحقیقات بالینی توسط انستیتوهای تحقیقاتی و یا شرکتهای دارویی پشتیبانی می شوند و مخارج آنها از این طریق تأمین می گردد. آنها در چندین بیمارستان و کلینیک در سرتاسر جهان تحقیقات خود را انجام می دهند. بیماران می توانند از آزمایشهایی که بر روی دارهای جدید در حال انجام است از طریق انجمن ام اس، ژورنالهای پزشکی یا از پزشک خود، اطلاعات کسب نمایند و در صورتیکه مایل باشند می توانند بطور داوطلبانه در این آزمایشها شرکت نموده و از داروهای جدید استفاده نمایند. در ایالات متحده آمریکا این آزمایشهایی بر روی داروهای جدید انجام می شود توسط سازمان غذا و دارو (FDA) نظارت می شود و قوانین و مقررات خاصی در این مورد وجود دارد. در کشورهای دیگر نیز چنین سازمانهای مشابهی وجود دارد که بر روی این آزمایشها نظارت می کنند. بیمارانی که بطور داوطلبانه در این آزمایشها شرکت می کنند و داروهای جدید بر روی آنها امتحان می شود، از این نکته اطلاع دارند که این داروی جدید ممکن است هیچ اثری بر روی آنها نداشته باشد. قبل از اینکه یک داروی جدید بتواند مورد تأیید قرار گرفته و وارد داروخانه شود، سه یا چهار مرحله را باید بطور موفقیت آمیز پشت سر بگذارد.
در مرحله اول، تعداد کمی از بیماران (معمولاً کمتر از ۲۰ بیمار) این داروهای جدید را استفاده می کنند تا معلوم شود که این دارو بی خطر است یه اخیر و چقدر باید از آن در روز مصرف شود. عوارض جانبی احتمالی این دارو بر روی تک تک این بیماران بررسی می شود. در مرحله دوم بر روی تعداد بیشتری از بیماران (حدود ۱۰۰نفر) به مدت چندین سال این بررسی ادامه می یابد. اگر مشخص شد این درمان هیچ استفاده ای ندارد، این آزمایش متوقف شده و دارو را دوباره به آزمایشگاه می فرستند تا بر روی آن کار شود. از سوی دیگر، اگر معلوم شد که این داروی جدید دارای اثرات خیلی خوبی بوده و در کوتاه مدت نیز دارای عوارض جانبی اندکی می باشد ممکن است سازمان غذا و دارو (FDA) آن را به عنوان یک مورد ویژه فرض نموده و مدت این مرحله را کوتاه نماید تا افراد بیشتری هرچه زودتر بتوانند از آن استفاده نمایند.
درمرحله سوم هزاران بیمار در این آزمایش شرکت می کنند و این افراد را به طور تصادفی در دو گروه به نام گروه آزمایشی و گروه کنترل تقسیم می کنند. به افرادی که در گروه آزمایشی قرار دارند داروی جدید داده می شود اما به افرادی که در گروه کنترل قرار دارند دارویی داده می شود که هیچ اثر یا خاصیتی نداشته و فقط شکل آن شبیه به دارو می باشد (این دارو را اصطلاحاً پلاسبو می نامند). نتایجی که از گروه کنترل به دست می آید به دست می آید به متخصصین آمار نشان می دهد که آیا اثرات مثبتی که دیده می شود بعلت انتظاراتی است که از این این دارو وجود دارد و یا اینکه خود دارو باعث ایجاد این اثرات شده است.
البته به خود بیماران گفته نمی شود که در گروه کنترل قرار دارند و یا در گروه آزمایشی. این نوع از تحقیقات علمی را اصطلاحاً تحقیق یک سویه کور (Single- blind) می نامند زیرا یک طرف قضیه (یعنی بیماران) از این موضوع اطلاعی ندارند که آیا دارویی که می خورند داروی واقعی است و یا اینکه شبیه دارو (پلاسبو) می اشد. در بعضی از تحقیقات علمی لازم است که از روش بسیار مطمئن تری که به آن تحقیق دو سویه کور (Double- Blind) گفته می شود استفاده شود، در این روش نه به بیمارن و نه پزشکانی که برو روی این موضوع کار می کنند گفته نمی شود که در گروه کنترل قرار دارند و یا اینکه در گروه آزمایشی.
بعد از اینکه مرحله سوم با موفقیت به اتمام رسید سازمان غذا و دارو (FDA) ممکن است اجازه دهد که داروی جدید وارد بازار شود و همه بیماران از آن استافده نمایند. تحقیقات بیشتر که به آن مرحله چهارم گفته می شود نیز بعد از اینکه دارو وارد داروخانه ها شد و همه بیماران از آن استفاده کردند انجام می شود. در مرحله چهارم، اطلاعات بیشتری در مورد عوارض جانبی دارو و اثر آن بر روی سایر بیماریهایی که افراد دارند بدست می آید.

مشکلات خاص آزمایشهای بالینی دارویی بر وری ام اس
از آنجایی که بیماری ام اس یک بیماری غیرقابل پیش بینی می باشد و بعلت اینکه هر بیماری علایم و مشکلات متفاوتی را دارا می باشد و روند پیشرفت بیماری نیز در هر فردی متفاوت می باشد، انجام آزمایشهای بالینی در مورد داروهای جدیدی که کشف می شوند بسیار مشکل تر از موارد مشابه در سایر بیماریها می باشد. فروکش کردن های طبیعی که در بیماری ام اس بطور معمول ایجاد میشود ممکن است به حساب داروی جدید گذشته شود. به همین طریق، عودهای بیماری را نیز می توان اشتباهی به اثر بد دارو نسبت داد. قبل از اینکه یک دارو بتواند بعنوان اینکه یک داروی موثر و خوبی است و یا اینکه هیچ اثری ندارد و داروی بدی است معرفی شود باید آزمایشهای بسیار زیادی بر روی بیماران انجام شود.
بخاطر اینکه گاهی اوقات بعضی از داروها فقط برای بعضی از انواع خاص ام اس ساخته می شوند، انتخاب بیمارانی که مناسب داروها هستند نیز از مشکلات آزمایشهای بالینی داروها می باشد. برای مثال، داروهایی که برای درمان ام اس نوع پیشرونده آزمایش میشود را نمی توان بر روی بیمارانی که دچار ام اس نوع عود کننده- فروکش کننده هستند آزمایش کرد.